“Mình nghĩ mình đang trải qua khủng hoảng tuổi trung niên. Mình không tìm thấy sự kết nối nào với những gì mình đang làm”, một người bạn vừa chia sẻ. Cô ấy tiếp tục, “Hậu quả là, đêm qua mình không ngủ được đến tận sáng sớm. Hôm nay mình đã xin nghỉ ốm”. Cô ấy gửi cho tôi một bức ảnh chụp khung cảnh nhìn từ bàn ăn cạnh cửa sổ và ban công căn hộ. Tôi thấy cuốn sách book “More important than money: … an entrepreneur’s team” (Tạm dịch “Quan trọng hơn tiền bạc: … đội ngũ của một doanh nhân”, tác giả Robert Kiyosaki và cộng sự) nằm trên bàn. Khung cảnh trông thật tuyệt vời với nhiều cây xanh. Ánh nắng mặt trời chiếu xuyên qua cửa sổ vào căn hộ. Tôi có thể tưởng tượng bạn tôi đang thư giãn cùng niềm vui trong căn hộ thân thiện với thiên nhiên như vậy. Cô ấy đột nhiên hỏi, “Cậu có nghĩ điều này là đúng không?”. Cô ấy nói thêm, “Liệu những cây xanh và khung cảnh thiên nhiên này có quan trọng hơn tiền bạc không nhỉ?” Ồ, tôi không biết câu trả lời đúng trong trường hợp này. Cô ấy giải thích: “Quan trọng hơn tiền bạc ở chỗ hôm nay mình cảm thấy hơi mệt mỏi vì căng thẳng của khủng hoảng tuổi trung niên (!) … Thật không biết nói gì nữa. Những cây xanh và không gian căn hộ thân thiện với thiên nhiên này giúp mình bình tĩnh lại. Nếu không, mình sẽ càng chán nản hơn, hoặc mình sẽ phải đi đâu đó để giải tỏa căng thẳng. Giờ mình sẽ làm vườn một chút”. Tôi đáp lại: “Ừ, quan trọng hơn tiền bạc, nhưng chỉ đúng cho buổi chiều hôm nay của cậu thôi!” 😊.
Sống ở Hà Nội, thường xuyên tiếp xúc với ô nhiễm không khí và thiếu không gian xanh, bạn tôi “trồng” cây xanh trong căn hộ nơi cô ấy sống. Bạn tôi có thể là một trường hợp ngoại lệ, vì cô ấy là người yêu thiên nhiên và cây cối. Không hẳn vậy. Tôi nhớ một chương trình truyền hình cách đây vài tháng, chiếu cảnh một khu vườn trên sân thượng của một phụ nữ ở Nam Từ Liêm, Hà Nội. Nhìn từ trên cao, khu vườn trông như một điểm xanh mướt và đầy màu sắc kỳ diệu với đủ loại rau và hoa, nổi bật giữa những dãy nhà san sát nhau với những mái trần “trống trơn”. Người phụ nữ này đã chăm sóc khu vườn rộng 30 m2 này từ năm 2018, bắt đầu với một số vốn nhỏ, khung tự chế và phân bón hữu cơ. Cô ấy, một kế toán, cho biết việc làm vườn hàng ngày giúp cô giải tỏa căng thẳng công việc. Việc chăm sóc khu vườn này rất vất vả, nhưng nó cũng mang lại cho cô ấy rất nhiều niềm vui vô giá! Khu vườn của cô không chỉ cung cấp thực phẩm cho gia đình mà còn là nơi tụ họp vui vẻ với bạn bè và người quen.
Tâm hồn khỏe mạnh hơn, tâm lý tốt hơn nhờ thiên nhiên và không gian xanh? Johann Hari, tác giả của cuốn sách nổi tiếng “Lost connections” (tạm dịch “Mất kết nối”), đã chỉ ra rằng sự mất kết nối với thế giới tự nhiên là một trong những yếu tố chính (trong số chín nguyên nhân) gây ra trầm cảm ở con người (bên cạnh sự mất cân bằng hóa học). Điều này không phải là mới. Người Nhật đã phát triển “tắm rừng” như một liệu pháp sinh thái tâm lý từ những năm 1980, nhấn mạnh tầm quan trọng của rừng đối với sức khỏe con người. Sau khi hoàn thành việc làm vườn ngoài ban công, bạn tôi hoàn toàn đồng ý với nhận định này.
Còn một lý do khác nữa khiến phần lớn người dân thành thị trồng rau quả trên sân thượng/ban công: đó là sự thiếu an toàn thực phẩm, đặc biệt là đối với các gia đình có người già và/hoặc trẻ nhỏ, những người nhạy cảm hơn với thực phẩm không an toàn.
Hiện tượng trồng rau trên sân thượng không chỉ phổ biến ở các thành phố lớn như Hà Nội, mà dường như đang trở thành xu hướng ở châu Á, chủ yếu nhằm đáp ứng nhu cầu về thực phẩm an toàn hơn và là một phương tiện để sống chậm lại và giải tỏa căng thẳng. Điều thú vị là, ngay khi kết thúc bài viết này, tôi vừa tìm thấy một bài báo được xuất bản năm 2024 về trồng rau quả đô thị ở Hà Nội và các nước đang phát triển. Các tác giả nhấn mạnh nhu cầu của người dân Hà Nội trong việc “tiếp cận các sản phẩm an toàn, tươi ngon và giá cả phải chăng thông qua trồng rau trên sân thượng”. Sau đó, họ đưa ra khuyến nghị về các chính sách hỗ trợ trồng rau trên sân thượng. Rõ ràng, mối quan tâm này không hề mới ở châu Á. Nó thậm chí đã được nghiên cứu khoa học từ nhiều thập kỷ trước. Nhân tiện, điều này làm tôi nhớ đến thời gian sống ở Đức. Tôi luôn cảm thấy rất may mắn mỗi khi nghĩ về căn nhà thuê của mình. Nơi đây nằm gần khu vườn Schrebergarten tuyệt đẹp và nhiều khu vườn nhỏ xinh xắn khác của các ngôi nhà xung quanh. Những khoảnh khắc dạo quanh khu vực này thực sự là những kỷ niệm quý giá. Schrebergarten xuất hiện vào thế kỷ 19 ở Đức do quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa, đáp ứng nhu cầu về các hoạt động ngoài trời (ví dụ: sân chơi cho học sinh) và an ninh lương thực. Đó là những mảnh đất nhỏ thường nằm ở vùng ngoại ô, nơi người dân thành phố có thể làm vườn; ngày nay, thường là như một sở thích. Việc vận hành những khu vườn nhỏ này không phải tự phát, mà được quy định bởi một luật cụ thể (Bundeskleingartengesetz), đáng ngạc nhiên là đã được ban hành từ năm 1983. Tôi không biết liệu chúng tôi sẽ có những luật lệ hoặc quy định pháp lý tương tự cho việc làm vườn đô thị ở Việt Nam hay không.
Tâm trí tôi lại quay về cuộc trò chuyện với người bạn và tôi hỏi cô ấy: Cuốn sách “Quan trọng hơn tiền bạc: … một đội ngũ của doanh nhân” nói về điều gì? Về cơ bản, nó hướng dẫn cách kiếm tiền, đạt được những “điều” khác quan trọng hơn tiền bạc, như tự do tài chính và sự phát triển bản thân. Cô ấy trả lời. Bạn tôi còn ngụ ý rằng điều quan trọng hơn tiền bạc là duy trì những mối liên hệ thiết yếu, chẳng hạn như kết nối với thiên nhiên, xã hội, công việc ý nghĩa và sức khỏe thể chất, như Johann Hari đã đề cập trong cuốn “Mất kết nối”. Tôi đang liên hệ điều này với những lý do kể trên về việc làm vườn đô thị ở Hà Nội.
Tôi tự hỏi liệu chúng ta có thể cân bằng những kết nối này mà không cần một nền tảng tài chính (tiềm năng) nhất định hay không…
Liệu có khả thi nếu chúng ta vẫn có thể kiếm tiền, đồng thời tận hưởng những điều khác, và tạo ra những kết nối ý nghĩa như vậy không chỉ với bản thân mà còn cho người khác?
Tôi nghĩ rằng…
Việt Nam đang thúc đẩy nền kinh tế tuần hoàn như một trong những mô hình kinh tế bền vững, trong đó nông nghiệp công nghệ cao và tuần hoàn là một trong những lĩnh vực trọng điểm. Phân loại rác thải sẽ sớm trở thành bắt buộc, và việc ủ phân từ rác thải sinh hoạt có thể khả thi. Trong bối cảnh hiện nay, khi nhu cầu về không gian xanh ở đô thị ngày càng tăng (ví dụ: nhà riêng, căn hộ) liệu các nhà cung cấp dịch vụ kinh tế tuần hoàn có thể mang lại những cơ hội kinh doanh hấp dẫn? Liệu có khả thi để kiếm tiền từ những công việc ý nghĩa, mang đến cho khách hàng điều gì đó quan trọng hơn cả tiền bạc?
P.S.: Chân thành cảm ơn An Phương vì những bức ảnh và góp ý giá trị!
Bài viết được đăng lần đầu vào ngày 2/5/2026 trên Linkedin.
