“Cô ơi, sao bạn nhà chị viết số bị ngược?”
“Cô ơi, con em viết số ngược có sao không?”
“Bạn nhà em biết làm phép tính cộng trừ nhưng viết số như soi gương cô ạ”
“Con nhà chị toàn viết số ngược, bố và mẹ cùng dạy cả tối mà vẫn sai, bố mẹ chỉ biết lắc đầu cô ạ”
Đây là những chia sẻ của phụ huynh mà mình nhận được khá thường xuyên, đặc biệt là khi các con bắt đầu làm quen với việc viết chữ và số. Nhiều bố mẹ đã rất lo lắng khi thấy con mình viết số đảo chiều. Họ nghĩ rằng không biết con có gặp vấn đề khó khăn trong học tập không và liệu cứ viết vậy có thành thói quen khó sửa hay không?
Thực tế, khi mình đi gia sư cho các bạn nhỏ cũng gặp rất nhiều trường hợp các con viết số ngược như vậy. Thậm chí mình vừa viết số 3 bên trên, các con chép lại xuống dưới đã thành số 3 bị ngược rồi. Đó không phải là trường hợp hiếm thấy, nó xảy ra ở hầu hết các bạn nhỏ dưới 6 tuổi mà mình đã trực tiếp đồng hành.
Vậy việc trẻ viết số bị ngược có phải là vấn đề thật sự đáng lo hay không? Hãy cùng mình phân tích nhé.
Trong phần lớn trường hợp, việc trẻ viết số ngược là một hiện tượng phát triển bình thường ở giai đoạn đầu khi trẻ bắt đầu học viết. Để hiểu vì sao điều này xảy ra, chúng ta cần tìm hiểu về cách não bộ của trẻ học ghi nhớ kí hiệu và phát triển khả năng định hướng trong không gian.
Đối với người lớn, các chữ số là những kí hiệu vô cùng quen thuộc nên não bộ có thể nhận diện ngay lập tức. Nhưng đối với trẻ nhỏ, mỗi con số là một kí hiệu hoàn toàn mới mà trẻ được làm quen và cần được ghi nhớ. Ở giai đoạn đầu, trẻ thường nhớ hình dáng của con số nhưng khó có thể nhớ chính xác hướng của nó. Vì vậy, trẻ có thể nhớ và viết các nét nhưng lại theo chiều ngược.
Để viết được một chữ số đúng, trẻ cần hiểu và xác định được bên trái – phải, trên – dưới và hướng di chuyển để đưa bút. Nếu khả năng định hướng không gian của trẻ còn hạn chế thì trẻ có thể viết đảo chiều mà không nhận ra sự khác biệt. Bên cạnh đó, khi viết trẻ còn phải quan sát mẫu, ghi nhớ hình dạng, điều khiển các ngón tay. Điều này cần sự phối hợp thành thạo giữa mắt và tay, nếu không trẻ dễ viết sai hướng dù biết rằng mình đang viết số nào.
Các nhà khoa học thần kinh cho rằng não người được thiết kế để nhận ra một vật dù nhìn từ nhiều hướng khác nhau. Ví dụ như một chiếc cốc vẫn được nhận là chiếc cốc dù có quay sang trái hay sang phải, hay một quả bóng dù nhìn ở hướng nào thì đó vẫn là quả bóng. Tuy nhiên, với chữ viết và chữ số thì lại không hoàn toàn như vậy, việc đổi hướng có thể làm thay đổi ý nghĩa cúng chúng. Chẳng hạn như số 6 đảo lại thành số 9, chữ b quay ngược lại thành chữ d. Trong cuốn sách khoa học nổi tiếng “Reading in the Brain” (tạm dịch: Đọc trong não bộ) của tác giả Stanislas Dehaene – nhà khoa học thần kinh nhận thức người Pháp giải thích rằng khi trẻ học đọc và học viết, não phải “đào tạo lại” một phần hệ thống để phân biệt những kí hiệu chỉ khác nhau về hướng. Điều này cần thời gian và luyện tập.
Trong một báo cáo lâm sàng và công bố chính thức vào năm 2011, Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ cho rằng trẻ trong giai đoạn mẫu giáo và đầu tiểu học có thể viết ngược chữ hoặc số khi đang học cách ghi nhớ hình dạng và hướng của kí hiệu.
Mình có thể đưa ra một ví dụ rất gần gũi về người cháu của mình. Khi nhỏ cháu tò mò và thích cầm bút vẽ nguệch ngoạc từ khá sớm, cháu cũng viết chữ và số đảo ngược. Tuy nhiên, thay vì ép con phải viết đúng ngay lập tức hay trách mắng khi con viết sai thì bố mẹ cháu chỉ nhẹ nhàng hướng dẫn và kiên nhẫn chờ đợi sự trưởng thành của não bộ. Sau đó, đến tuổi đi học, hiện tượng viết ngược của cháu cũng không còn nữa, việc học tập diễn ra hoàn toàn bình thường. Hiện tại, cháu đã lớn, đang là học sinh lớp toán của trường THPT Chuyên Hà Nội – Amsterdam. Cháu rất yêu thích việc học và luôn đạt những kết quả học tập rất tốt.
Tóm lại, việc viết số ngược ở trẻ dưới 7 tuổi là hiện tượng phát triển bình thường, nếu chỉ riêng việc viết số ngược thì không đủ điều kiện để kết luận trẻ mắc một tình trạng nào đó trong học tập hay vấn đề về thị lực như nhiều phụ huynh lo lắng.
Hà Giang