Trong thời đại công nghệ hiện nay, điện thoại thông minh, máy tính bảng và các nền tảng như Tiktok, Youtube Short hay Facebook Reels đã trở thành một phần quen thuộc hàng ngày trong cuộc sống của trẻ em. Việc tiếp xúc với công nghệ từ sớm có thể mang lại lợi ích nếu được sử dụng đúng cách dưới sự hướng dẫn của người lớn. Nhưng khi trẻ dành quá nhiều thời gian xem các video ngắn mà không rõ mục đích, não bộ có thể hình thành một trạng thái được gọi là “Não bỏng ngô” (Popcorn Brain).
“Não bỏng ngô” được tiến sĩ David Levy ( Đại học Washington, Mỹ) đưa ra lần đầu vào năm 2011. Thuật ngữ này dùng để mô tả tình trạng não bộ đã bị cuốn theo các kích thích chuyển động nhanh, dồn dập, dẫn tới việc suy giảm nghiêm trọng khả năng tập trung, ghi nhớ và kiểm soát hành vi trong cuộc sống hằng ngày.
Vậy tại sao hội chứng này lại có tên gọi như vậy? Bởi cơ chế hoạt động của nó giống hệt như cách mà người ta nổ hạt ngô. Hạt ngô sẽ nằm im và chỉ khi gặp nhiệt độ cực cao mới chịu nổ tung lách tách liên tục.
Các video ngắn trên các nền tảng hiện nay được thiết kế vô cùng hấp dẫn, kịch bản sẽ được xây dựng giật gân, kịch tính ngay từ khoảng 3 giây đầu tiên, hình ảnh chuyển động liên tục sau khoảng vài giây. Kết hợp với đó là những âm thanh dồn dập, hiệu ứng thu hút mắt nhìn. Những đứa trẻ khi xem thường sẽ lướt liên tục, bất kể là video hài, video gây sốc, video thú vị, v.v. não của đứa trẻ bắt đầu mong đợi những phần thưởng nhanh như vậy. Đó là lúc não bộ của trẻ được bơm đầy một lượng Dopamine (hormone hưng phấn và phần thưởng tức thì).
Cứ như vậy thì điều gì sẽ xảy ra ? Đọc vài trang sách trở nên quá chậm, một tiết học 30 đến 45 phút là quá dài. Ngay cả việc ngồi chơi lắp ghép, vẽ tranh, v.v. cũng trở nên rất nhàm chán. Thực tế cho thấy hiện nay nhiều trẻ rất khó ngồi học nghiêm túc trong khoảng 30 phút nhưng lại có thể lướt video ngắn hàng giờ đồng hồ.
Việc trẻ tiếp xúc thường xuyên với những nội dung có nhịp độ nhanh như vậy khiến khả năng tập trung suy giảm, trí nhớ ngắn hạn bị ảnh hưởng và việc tiếp thu kiến thức trở nên khó khăn hơn. Không ít trường hợp trẻ mất tập trung, giảm chú ý khi đi lớp, học trước quên sau, lười đọc sách và thiếu kiên trì khi phải giải quyết những bài tập cần tư duy.
Khi không được sử dụng máy tính, điện thoại để xem, nhiều trẻ có biểu hiện cáu gắt, gào thét liên tục, bứt rứt tay chân, mất hứng thú với các hoạt động khác. Nếu để kéo dài điều này sẽ làm hạn chế sự sáng tạo, giao tiếp và thích nghi của trẻ với những hoạy động đòi hỏi sự tập trung cao.
Nói như vậy không có nghĩa công nghệ là “thủ phạm” mà vấn đề nằm ở cách sử dụng. Điều quan trọng là giúp trẻ học cách làm chủ công nghệ thay vì để công nghệ chi phối. Khi được định hướng đúng, công nghệ lại là công cụ hỗ trợ học tập và khám phá tri thức hiệu quả. Cha mẹ cần xây dựng quy tắc sử dụng thiết bị phù hợp, ví dụ một ngày giới hạn chỉ được xem khoảng 15 phút, tùy theo độ tuổi của trẻ để đưa giớ hạn phù hợp. Đặc biệt không xem video ngắn trước giờ ngủ và trong bữa ăn.
Trẻ học nhiều hơn từ những gì trẻ nhìn thấy hàng ngày chứ không chỉ từ những gì trẻ được dạy. Trẻ em chính là những chiếc gương phản chiếu hành vi của cha mẹ. Nếu cha mẹ thường xuyên sử dụng điện thoại trong bữa cơm và liên tục lướt xem video ngắn trong thời gian rảnh thì trẻ sẽ mặc nhiên coi đó là điều bình thường và dần hình thành thói quen tương tự.
Muốn con bớt tiếp xúc với màn hình, cha mẹ hãy chủ động cất điện thoại, dành thời gian trò chuyện, đọc sách, tạo các trò chơi và tham gia các hoạt động ngoài trời. Từ đó, trẻ sẽ dần học được cách tận hưởng và khám phá nhiều điều thú vị trong cuộc sống mà không cần đến những kích thích liên tục từ các video ngắn.
Gia đình luôn là môi trường giáo dục đầu tiên và có sức ảnh hưởng mạnh mẽ nhất. Vì vậy, muốn con thoát khỏi hiện tượng “não bỏng ngô”, điều đầu tiên cần thay đổi không chỉ là thời gian sử dụng điện thoại của trẻ mà còn là thói quen sử dụng thiết bị của chính cha mẹ. Hãy cùng con xây dựng những thói quen lành mạnh mỗi ngày, bắt đầu từ ngày hôm nay.
Tác giả: Hà Giang
Chú thích hình:
Xem nhiều video ngắn có thể ảnh hưởng đến khả năng tập trung của trẻ. (Ảnh tạo bởi Chat GPT với câu lệnh* viết bởi Hà Giang, 06/08/2026).
*câu lệnh ChatGPT: Hãy tạo cho tôi một bức ảnh trẻ con chơi điện thoại, xem ti vi tại nhà. Bức ảnh phù hợp để làm minh hoạ cho bài viết đăng web